Leren door de ogen van een kunstenaar, van idee tot methode

PIONIER! is niet begonnen als een plan, maar als een ontmoeting. Een gedeelde drive om kunst en onderwijs dichter bij elkaar te brengen. Een groeiend inzicht dat creativiteit niet alleen iets is wat je aanbiedt, maar ook iets dat je opvoedt.

Tijdens de opleiding Beroepskunstenaar in de klas ontmoeten Linda Crince Le Roy – Rosink en Manja Frentz – Eland elkaar. Linda is modevormgever, Manja visueel kunstenaar, beide met een hart voor kunsteducatie. Wat hen verbindt: het verlangen om leerlingen niet alleen te laten maken, maar ook te laten denken, voelen en onderzoeken.

“We spraken meteen dezelfde taal. We geloofden allebei dat kunst meer kan zijn dan versiering, dat het een manier is om te leren.” – Linda

Kopa wordt opgericht als cultureel partner van Utrechtse basisscholen. Vanuit een kunstenaarsblik worden trajecten vormgegeven met kinderen én teams. Het gaat om verwondering, experiment en eigenaarschap, vaak in de vorm van projectweken, ateliers of themadagen. Kenmerkend is de hechte samenwerking tussen kunstenaar en leerkracht, lessen worden ontwikkeld in co-creatie en vaak samen in de klas gegeven. Op gelijkwaardige basis wordt er veel van elkaar geleerd.

Meer lezen over Kopa? Via de link hieronder ga je naar de site.

Na enkele jaren samenwerken komt de vraag steeds vaker terug van leerkrachten:
“Kunnen we dit ook zélf doen?”
Niet alleen kunstenaars voor de klas, maar een manier om zélf procesgericht en creatief te werken.

“Het ging niet om kant-en-klare lessen, maar om het vertrouwen dat er al een kunstenaar in iedere leerkracht zit. Die wilden wij ruimte geven.” – Linda

Zo ontstaat het idee om een leerlijn te bouwen. De eerste vormen van lesmateriaal worden geschreven. De basisprincipes en didactiek van PIONIER!, procesgericht en onderzoekend, beginnen vorm te krijgen.

De inzichten worden concreter. Niet langer losse lessen, maar de ambitie om een volledige methode voor het onderwijs te bouwen. Een leerlijn die in groep 1 begint en meegroeit tot groep 8. De eerste schetsen van PIONIER! zoals we die nu kennen, ontstaan: procesgericht en opgebouwd vanuit de leerdoelen van TULE (Tussendoelen & Leerlijnen). De eerste versie van PIONIER! was niet thematisch, maar geredeneerd vanuit technieken en concepten voor beeldend kunst-onderwijs. Voor het ontwikkelen van creativiteit gebruiken we de Diamant van Creatief Vermogen Utrecht als onderliggend model. Zo krijgt creatief leren niet alleen inhoud, maar ook richting, gelaagdheid en diepgang, met ruimte voor eigenaarschap, verbeelding, reflectie en samenwerking.

PIONIER! wordt gelanceerd. De eerste versie is opgebouwd rond technieken als tekenen, textiel en fotografie. Leerkrachten werken met inspirerende lessen waarin vaardigheden en creatief proces hand in hand gaan.

Dan komt corona.

“We stonden nét klaar om te vliegen, en toen viel alles stil. Maar het zaadje was geplant. En het idee bleef leven.” – Linda

In 2023 krijgt PIONIER! een stevige impuls. Vanuit de langdurige samenwerking met De Pijlstaart — een basisschool binnen de Katholieke Scholenstichting Utrecht (KSU) — én de ontwikkeling van een nieuw curriculum binnen de stichting, komt de vraag om de bestaande leerlijn creatief vermogen door te ontwikkelen tot een thematische leerlijn. Eén die duurzaam en betekenisvol aansluit op de visie van KSU op goed onderwijs. De stichting besluit te investeren in deze volgende stap van PIONIER! — als partner, aanjager én opdrachtgever.

De basis voor deze samenwerking is al gelegd op De Pijlstaart, waar PIONIER! meerdere jaren intensief werd toegepast en doorontwikkeld in de klas. De ervaringen daar laten zien hoe krachtig procesgerichte kunstlessen kunnen zijn in het dagelijks onderwijs. Samen met het team van De Pijlstaart en andere KSU-scholen ontwikkelt PIONIER! een volledig thematische leerlijn.

PIONIER! 2.0 wordt opgebouwd rond thema’s die aansluiten bij programma’s als IPC, Wetenswaardig en de jaarplanning van basisscholen. Elke les is digitaal beschikbaar via LessonUp, met instructievideo’s, werkbladen, materiaallijsten en didactische ondersteuning — direct inzetbaar in de klas.

“Ik wilde dat het niet alleen mooi en creatief zou zijn, maar ook écht werkbaar. Geen extra werk voor leerkrachten, maar een startpunt om anders te kijken en les te geven.” – Linda

In 2025 groeit PIONIER! uit tot een zelfstandige organisatie. Wat begon als een initiatief binnen Stichting Kopa, staat nu op eigen benen. Met een webshop, een groeiend netwerk van scholen, trainingen, co-teaching en extra werkvormen positioneert PIONIER! zich als dé leerlijn voor creatief vermogen in het basisonderwijs. Herkenbaar in stijl, stevig geworteld in de praktijk, en gedragen door een team dat kunst en onderwijs samenbrengt.

Manja Frentz – Eland, die als mede oprichter van Kopa een belangrijke rol speelde in de start en ontwikkeling van PIONIER!, slaat in deze fase een nieuwe weg in. De methode wordt verder gedragen en uitgedragen door Linda Crince Le Roy – Rosink en haar team, die PIONIER! met dezelfde betrokkenheid en bevlogenheid verder laten groeien.

“Creativiteit begint bij vertrouwen: in jezelf, in je leerlingen, in het proces. PIONIER! is gebouwd op dat vertrouwen.” – Linda