Burgerschap en kunst

Eén leerlijn, twee kerndoelen

Burgerschap en kunst staan in de meeste schoolplannen als twee losse opdrachten.
Twee kerndoelenkaders tegelijk in de gaten houden, kunst en cultuur enerzijds, burgerschap anderzijds, voelt voor veel scholen als dubbel werk. Twee agenda’s, twee verantwoordingsvragen, twee dingen die apart georganiseerd moeten worden op een rooster dat al vol zit. De verleiding is dan om ze los van elkaar te behandelen: een kunstles hier, een burgerschapsles daar, allebei afgevinkt maar zelden verbonden.

Waar burgerschap en kunst elkaar raken

Bij PIONIER! is dat geen kwestie van twee vakken naast elkaar proppen. Veel thema’s binnen de leerlijn raken vanzelf aan vragen die ook bij burgerschap horen: hoe kijk je naar een ander, hoe vorm je een eigen mening, hoe ga je om met een perspectief dat niet het jouwe is. Een thema als samenleven, identiteit of gelijkwaardigheid laat zich net zo goed onderzoeken met verf en materiaal als met een klassengesprek, en vaak levert de combinatie meer op dan het gesprek alleen.

Wanneer een leerling bij zo’n thema een eigen antwoord vormt, gebeurt er meer dan alleen iets maken. Er wordt geoefend in perspectief nemen: begrijpen dat een ander tot een ander antwoord kan komen, zonder dat een van beide fout is. Dat is een kernvaardigheid binnen burgerschap. Dat ontstaat in het maakproces zelf, en niet doordat iemand uitlegt wat burgerschap is.

Waarom dit geen dubbele agenda oplevert

Voor een bestuur of directeur betekent dit dat de verantwoording over burgerschap niet als apart traject naast kunst en cultuur hoeft te lopen. Een les die is opgebouwd rond een thema met een burgerschapsdimensie, levert dan materiaal voor allebei de kaders. Geen twee rapportages, geen twee aparte lesuren, wel een leerlijn waarin de verbinding al is gelegd.

Voor een ICC-er is dit relevant in het gesprek met het team: burgerschap hoeft niet als extra taak bovenop kunst te worden gezien. Het is eerder zo dat een goed opgebouwde kunstles vanzelf ruimte biedt voor het soort gesprek dat burgerschap vraagt, zonder dat de leerkracht daar een apart lesprogramma voor hoeft te ontwikkelen.

Waar je dit terugziet

Een school die zo werkt merkt het eerst in het gesprek na een les. Leerlingen leggen werk naast elkaar dat over hetzelfde thema gaat en er totaal anders uitziet. De vraag wie gelijk heeft komt dan niet op, want die past niet bij wat er op tafel ligt. Dat is oefenen in perspectief nemen, en het gebeurt zonder dat iemand het woord burgerschap in de mond neemt.

Voor het gesprek in jullie school

Leg de themaplanning van dit jaar eens naast de burgerschapsdoelen die jullie hebben opgeschreven. De kans is groot dat er thema’s tussen zitten die allebei bedienen, en dat er in de verantwoording twee verhalen staan over hetzelfde lesuur. Daar valt werk weg, en meestal is dat het werk waar niemand blij van wordt.

Noot: PIONIER! is opgebouwd in samenhang met kerndoelen uit meerdere domeinen. De kerndoelen kunst en cultuur en die voor burgerschap zijn nog concept en moeten nog worden vastgesteld. Wij volgen dat en passen het lesmateriaal aan als de definitieve versie afwijkt.